Thành Thăng Long thuở ấy…

(ĐTTCO) - Đề tài lịch sử là mảnh đất màu mỡ, đối tượng khám phá của các loại hình nghệ thuật, đặc biệt là sân khấu và điện ảnh. Thời gian như dòng sông cuộn chảy đã cuốn đi bao nhiêu sự kiện lịch sử, tưởng như đã phai mờ theo năm tháng. 

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Nhưng có giai đoạn lịch sử, nhân vật lịch sử còn lưu dấu mãi; làm hao tổn biết bao sức lực, trí tuệ, giấy mực và thời gian của người hậu thế. Vở kịch nói Thành Thăng Long thuở ấy của Nhà hát Thế giới Trẻ (Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh TPHCM) do ekip của NSND Hoàng Yến thực hiện là một thí dụ. 
Thành Thăng Long thuở ấy là lát cắt lịch sử của một trong những vương triều hiển hách nhất trong lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Việt. Đầu thế kỷ thứ 13, vương triều Lý đã đến thời kỳ mạt. Trần Thủ Độ một vị quan của triều Lý đã cấu kết cùng Trần Thị Dung, chị họ mình, hoàng hậu vua Lý Huệ Tông cướp ngôi nhà Lý.
Với tài thao lược và mưu mô khác người, Trần Thủ Độ đã tìm cách dụ Lý Huệ Tông nhường ngôi cho con gái mình (con đẻ của Trần Thị Dung) là Lý Chiêu Hoàng. Lý Chiêu Hoàng lên ngôi khi chưa đầy 10 tuổi nên mọi việc đối nội và đối ngoại của triều đình nhà Lý đều trong tay Trần Thủ Độ, với sự tiếp ứng của Trần Thị Dung. Đưa Lý Chiêu Hoàng lên ngôi vua, Trần Thủ Độ còn “gài” cháu họ là Trần Cảnh vào phục vụ vua. Tạo cơ hội cho đôi trẻ có tình cảm thuở ban sơ, Trần Thủ Độ thực hiện khát vọng dựng lên nhà Trần, thông qua việc vị nữ vương cuối cùng của triều Lý nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Trần Cảnh lên ngôi lấy hiệu là Trần Thái Tông. Đó là vị vua đầu tiên của triều Trần với 175 năm trị vì, trải qua 14 đời vua, với biết bao chiến công hiển hách.
Thành Thăng Long thuở ấy… ảnh 1 Một cảnh trong vở kịch nói Thành Thăng Long thuở ấy của Nhà hát Thế giới Trẻ.
Đảm nhận vai chính Lý Chiêu Hoàng, bằng tài năng diễn xuất và giọng nói kiêu sa, trời phú, NSND Hoàng Yến đã làm người xem từ bất ngờ này đến bất ngờ khác để khắc họa chân dung nhân vật Lý Chiêu Hoàng. Vị vua cuối cùng của triều Lý nhường ngôi cho chồng đồng nghĩa với việc cáo chung triều Lý, mở ra triều Trần. Vậy bà có công hay có tội? Tác giả kịch bản Chu Thơm và đạo diễn NSND Giang Mạnh Hà cùng tập thể sáng tạo vở kịch lịch sử này, đặc biệt NSND Hoàng Yến thủ vai Lý Chiêu Hoàng, đã tạo hiệu ứng sân khấu mạnh mẽ, giúp người xem trải qua các cung bậc cảm xúc để tiệm cận nhân vật. Thực tế trong lịch sử, dù có mạnh đến đâu, vương triều nào rồi cũng đến thời mạt, nhường ngôi cho vương triều khác. Nhìn tổng quát, triều đại sau bao giờ cũng tiến bộ hơn triều đại trước. Và vì thế dân tộc ta mới phát triển rực rỡ như ngày hôm nay.
Không chỉ khắc họa nhân vật Lý Chiêu Hoàng với bản lĩnh vững vàng trước cái ác, trước vận mệnh dân tộc và lòng thủy chung son sắt với người yêu đầu đời, vở kịch còn cho người xem tiếp cận chân dung Thái sư Trần Thủ Độ, một nhân vật lịch sử gây tranh cãi nhiều thời đại. Khác sự hoài niệm nhân vật Lý Chiêu Hoàng trước đây, tập thể tác giả vở kịch về đề tài lịch sử này, đặc biệt NSND Hoàng Yến, đã cho xuất hiện một Lý Chiêu Hoàng bản lĩnh, dám đương đầu với sự thật đôi khi phũ phàng, cay đắng, đó là Thái sư Trần Thủ Độ và những việc làm tưởng như tàn bạo của ông.
Lý Chiêu Hoàng đã vạch rõ âm mưu, thủ đoạn của vị Thái sư gian hùng này. Để lập ra nhà Trần thay thế nhà Lý già nua, suy kiệt như cỗ xe mất cương bên bờ vực thẳm, điều gì Trần Thủ Độ có thể làm được ông quyết phải làm. Rõ ràng, không có Trần Thủ Độ không có nhà Trần - triều Trần. Nhưng cách hành xử hay nói cách khác, mưu mô, chiến thuật, chiến lược của Trần Thủ Độ để lập nên nhà Trần - một thời đại đã 3 lần đánh thắng quân Nguyên Mông, xây dựng nước Đại Việt mạnh hơn bất cứ triều đại nào trước đó, không biết đúng hay sai? Đúng hay sai, lịch sử sẽ phán xét.
Đánh giá một thời đại - một giai đoạn lịch sử cũng như các nhân vật lịch sử, cần hài hòa quan điểm khoa học và quan điểm lịch sử. Có nghĩa, sự đúng sai ấy phải xem xét trong bối cảnh, hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Rõ ràng đầu thế kỷ 13 (1225) triều đình nhà Lý đã mục ruỗng. Trong rối ren, loạn lạc, ngoài quân xâm lược phương Bắc dòm ngó.
Nước nhà cần có triều đình vững mạnh để đủ sức dẹp thù trong, giặc ngoài giữ yên bờ cõi, cứu nguy trăm họ. Trần Thủ Độ xuất hiện trong bối cảnh ấy. Bằng lời tự biện hộ, bào chữa cho mình, lúc cuối đời Trần Thủ Độ cố gắng chứng minh những việc mình làm, mục đích cuối cùng là vì giang sơn, xã tắc Đại Việt, vì trăm họ con Rồng cháu Tiên.
Đến lượt người trong cuộc, không chỉ có Lý Chiêu Hoàng trước khi về với tổ tiên tha thứ cho ông, những nhân vật cùng thời khác như Hoàng hậu Trần Thị Dung, vua Trần Thái Tông cũng thấy rõ điều đó. Chắc chắn hậu thế (thông qua người chép sử trẻ) cũng cảm nhận được tình thế khó khăn lúc bấy giờ để chia sẻ với vị Thái sư lừng danh có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau này. Tây Phong vai Trần Thủ Độ có ngoại hình khá phù hợp với nhân vật đầy uy quyền, đôi khi tàn bạo. Chỉ tiếc, phần diễn xuất cuối đời của Trần Thủ Độ có vẻ hơi “hiền”, thiếu sự nhất quán về một nhân vật lịch sử vốn gây tranh cãi hơn 700 năm nay.
Thành Thăng Long thuở ấy khép lại với cảnh Lý Chiêu Hoàng tự vấn trước vong linh - tượng đài những người đã tác động mạnh mẽ đến cuộc đời của bà: Mẹ Trần Thị Dung, chị gái Thuận Thiên và đặc biệt vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) và Thái sư Trần Thủ Độ. Một cái kết có hậu khi tập thể tác giả cho các nhân vật lẫy lừng này nói lời sám hối. Nếu có làm điều chi trái với thuần phong mỹ tục, trái với đạo lý cũng chỉ vì lợi ích cốt lõi của dân tộc, đất nước, vì sự bình an của muôn dân, trăm họ. Điều ấy gợi cảm hứng cho hậu thế suy ngẫm về trách nhiệm công dân và lợi ích của quốc gia, dân tộc.

Trần Thế Tuyển

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hàng ngoại nhập bày bán tràn lan ở các siêu thị, nhưng gốc nhập từ nước nào chỉ có người bán mới biết.

Vì sao hàng Trung Quốc đội lốt hàng VietGAP?

(ĐTTCO) - Mấy ngày nay người tiêu dùng ai cũng bị sốc khi nghe thông tin rau củ Trung Quốc được “hô biến” thành hàng VietGAP trên kệ Bách Hóa Xanh. Phẫn nộ, phê phán, tẩy chay là điều đương nhiên. 

Công nghệ

VinFast tham gia triển lãm xe điện EV Experience

(ĐTTCO) – VinFast, hãng xe điện đến từ Việt Nam sẽ tham gia Triển lãm xe điện EV Experience 2022, diễn ra ngày 23 đến 25/9/2022 tại Hà Lan. Đây là lần đầu tiên VinFast ra mắt công chúng Hà Lan, mang đến cơ hội tiếp cận và trải nghiệm trực tiếp các mẫu xe điện chất lượng cao VF 8 và VF 9, cùng một số công nghệ nổi bật đi kèm.

Thú đam mê

Nghệ thuật Maki-e trên gỗ và những điều thú vị của sơn mài xứ Phù Tang

(ĐTTCO) - Ngành thủ công mỹ nghệ Nhật Bản vốn rất nổi tiếng nhất thế giới cuối thế kỷ 19, đứng đầu là đồ sơn mài (漆器, shikki) tinh tế với lượng nghệ nhân đông đảo nhất, được nhà nước vinh danh Bảo vật Quốc gia, bởi kỹ thuật vô cùng phức tạp. Đó là nhờ vào tay nghề truyền thống lâu đời và thiên nhiên khắc nghiệt ban tặng cho dân tộc này ba tài nguyên là vàng, bạc và gỗ rừng đa dạng, gắn với những đặc thù thú vị rất riêng của mỹ thuật sơn mài Maki-e xứ mặt trời mọc.

Sức khỏe

Ẩm thực

Bún chả Cung Đình - thưởng thức một lần nhớ mãi

(ĐTTCO)- Hương vị đặc trưng món ngon Hà Nội có thể kể đến các loại bún khác nhau, như bún thang, bún ốc, bún mọc, bún đậu mắm tôm… và dường như dấu ấn riêng nhất vẫn thuộc về bún chả Hà Nội - một món ăn tri kỷ mà những ai sinh ra và lớn lên tại thủ đô đều không thể nào quên.

Du lịch

Độc đáo làng du lịch cộng đồng Gò Cỏ

(ĐTTCO) - Dưới những tán dừa trên núi đá lớn, Làng du lịch cộng đồng Gò Cỏ (phường Phổ Thạnh, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi) chỉ có vỏn vẹn hơn 60 nóc nhà với gần 300 hộ dân trên đồi núi hướng về phía biển với diện tích khoảng 105ha, ngôi làng như một hòn đảo xanh hướng biển.

Mua sắm