Cấp sắc lễ hội độc đáo người Dao

Ở huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, người Dao chiếm khoảng 8% dân số, sinh sống chủ yếu ở xã Nậm Lành, Nậm Mười, Minh An. Từ xa xưa, người Dao đã có lễ cấp sắc cho những người đàn ông. Lễ hội này không đơn thuần mang ý nghĩa tâm linh mà chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, nét văn hóa truyền thống tốt đẹp.

 Khi các sườn đồi đã bung nở sắc đỏ của hoa đào, màu trắng của hoa mận, là lúc đồng bào các dân tộc ở Văn Chấn tấp nập chuẩn bị đón tết. Trong đó có nghi lễ quan trọng đặc biệt đối với mỗi người đàn ông: Lễ cấp sắc. Đây là lễ hội vừa có tính tín ngưỡng, vừa mang tính nhân văn với ý nghĩa công nhận một người nam giới đã trưởng thành, nghi thức không thể thiếu trong đời sống và cũng là nét văn hóa riêng của người Dao ở Nậm Lành.

Cấp sắc lễ hội độc đáo người Dao ảnh 1

Nghi lễ quan trọng trong quá trình cấp sắc.

Ông Lý Kim Kinh, một người dân ở đây, cho biết đồng bào Dao quan niệm người con trai phải trải qua lễ cấp sắc mới được coi là trưởng thành, mới có tâm có đức, biết phân biệt phải trái. Trải qua cấp sắc người con trai được công nhận là con cháu của Bàn Vương - tổ tiên của người Dao.

Ngày nay lễ cấp sắc của người Dao Nậm Lành đã được rút gọn rất nhiều, nhưng vẫn đảm bảo các nghi thức truyền thống. Trước nghi lễ, người được cấp sắc phải ngoan, không nói tục, không cãi nhau, không vào rừng chặt cây, không sát sinh…

Lễ cấp sắc hoàn thành cũng là lúc người đàn ông tự nhận thấy trưởng thành hơn, sống có trách nhiệm hơn, làm việc thiện, có ích cho gia đình và xã hội, tránh mọi thói hư tật xấu. Lễ cấp sắc của người Dao có 3 bậc: 3 đèn, 7 đèn và 12 đèn, được tổ chức vào dịp cuối năm, khi mọi công việc đồng áng, nương rẫy đã hoàn tất. Đấy là lúc mọi thành viên trong gia đình tập trung dọn dẹp nhà cửa, chọn ngày tốt, ngày phù hợp với gia chủ để tổ chức lễ cấp sắc.

Ông Lý Kim Kinh dẫn chúng tôi đến nhà anh Triệu Phúc Bảo, con trai của dòng họ Triệu ở thôn Nậm Kịp. Anh đang chuẩn bị các đồ lễ để được cấp sắc cùng với anh, em trong dòng họ. Được chứng kiến việc chuẩn bị cho lễ cúng, chúng tôi thấy được sự thành tâm của người Dao đối với lễ cấp sắc.

Để nghi lễ diễn ra trang trọng, tiết kiệm, gần đây các gia đình cùng một dòng họ tổ chức một lần, ngày, giờ chọn phù hợp với tuổi người anh cả. Lễ phẩm chuẩn bị gồm thịt lợn, gà, gạo, rượu... Khi đã có đủ điều kiện về thời gian và đồ lễ, gia chủ mời thầy Cả - thầy mo cao tay, có uy tín trong làng đến làm lễ.

Ngoài tính toán kỹ số lượng khách mời, gia chủ còn mời thanh niên trẻ trong bản đến hát múa. Bởi theo quan niệm người Dao, lễ cấp sắc càng có nhiều người đến chứng kiến, chung vui, gia chủ càng may mắn.

Cấp sắc lễ hội độc đáo người Dao ảnh 2

Các thành viên cấp sắc được thầy ban sắc cho từng người để làm lễ.

Lễ cấp sắc phải trải qua 2 bước, gồm lễ cúng Bàn Vương và lễ thụ đèn. Trước khi vào làm lễ cả thầy và trò đều được tẩy uế, thanh tịnh. Ông thầy Cả mở tranh thờ trước bàn thờ rồi cúng, đánh trống mời Bàn Vương, báo cáo về việc tổ chức lễ cấp sắc của gia chủ. Tiếp đó đến nghi thức quan trọng là lễ thụ đèn - các thầy thụ lễ cho các trò.

Người Dao cho rằng một người trưởng thành phải có 3 người dạy dỗ. Người thầy thứ nhất là bố mẹ sinh ra mình, dạy cho biết đi, biết nói, biết cách làm ăn, biết tôn trọng ông, bà, cha, mẹ. Người thầy thứ 2 là thầy giáo dạy chữ, dạy biết đọc, biết viết, biết giao tiếp xã hội.

Người thầy thứ 3 là thầy Mo cấp sắc cho các trò trưởng thành. Lúc này người được cấp sắc ăn mặc chỉnh tề, 2 tay cầm đoạn nứa, hoặc vầu bằng cổ tay, cao bằng vai và ngồi trên chiếu để thầy đốt đèn. Đèn được đặt trên đầu, ngang vai người thụ lễ, các thầy đi vòng quanh các trò, vừa đi vừa cúng để truyền thụ cho các trò.

Bài cúng ý nghĩa nhất là 10 điều cấm kỵ, 10 điều phải làm tập trung vào các chuẩn mực đạo đức, như không đánh chửi nhau, không trộm cắp, không bỏ vợ, không bất trung bất hiếu, sống tu nhân tích đức…

Để gìn giữ nét văn hóa độc đáo của dân tộc Dao, một tập tục, một hình thức rèn luyện, giáo dục nhân cách, góp phần xây dựng nếp sống tốt đẹp, tỉnh Yên Bái đã lập hồ sơ đề nghị các cấp có thẩm quyền công nhận lễ cấp sắc là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Nguyễn Nhật Thanh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ

Món quà độc đáo mùa lễ hội cuối năm

(ĐTTCO) - Nếu bạn đang phân vân chọn quà cho gia đình và bạn bè vào Giáng sinh và năm mới hãy tham khảo những tiện ích công nghệ mới nhất dưới đây.

Thú đam mê

Nghệ thuật Maki-e trên gỗ và những điều thú vị của sơn mài xứ Phù Tang

(ĐTTCO) - Ngành thủ công mỹ nghệ Nhật Bản vốn rất nổi tiếng nhất thế giới cuối thế kỷ 19, đứng đầu là đồ sơn mài (漆器, shikki) tinh tế với lượng nghệ nhân đông đảo nhất, được nhà nước vinh danh Bảo vật Quốc gia, bởi kỹ thuật vô cùng phức tạp. Đó là nhờ vào tay nghề truyền thống lâu đời và thiên nhiên khắc nghiệt ban tặng cho dân tộc này ba tài nguyên là vàng, bạc và gỗ rừng đa dạng, gắn với những đặc thù thú vị rất riêng của mỹ thuật sơn mài Maki-e xứ mặt trời mọc.

Sức khỏe

Ẩm thực

Du lịch

Mua sắm