Tại sao hy vọng biến thể Omicron sẽ ít gây chết người hơn là quá sớm?

SCMP
(ĐTTCO) - Các báo cáo ban đầu cho thấy các bệnh nhân bị nhiễm biến thể Omicron của Covid-19 có các triệu chứng nhẹ làm dấy lên hy vọng rằng virus này sẽ trở nên ít độc lực hơn trong tương lai.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Điều đó dường như phù hợp với niềm tin phổ biến rằng các mầm bệnh sẽ gây ra ít ca tử vong hoặc bệnh tật nghiêm trọng hơn theo thời gian khi chúng tiến hóa để ít gây hại hơn cho vật chủ để đảm bảo chúng có thể tiếp tục tái tạo.

Nhưng các nhà khoa học đã cảnh báo rằng ngay cả khi Omicron đã tiến hóa và lây lan nhanh hơn biến thể Delta - bản thân nó có khả năng lây truyền cao - thì điều đó không nhất thiết có nghĩa là nó sẽ ít gây chết người hơn trong quá trình này và không nên coi nhẹ cho đến khi chúng ta có thêm thông tin.

Tính đến 4-12, WHO cho biết không có trường hợp tử vong nào do Omicron được ghi nhận. Nhưng hai chuyên gia y tế đến từ Nam Phi, nơi phát hiện ra biến thể lần đầu tiên, đã khuyến cáo rằng các bệnh nhân đã có các triệu chứng nhẹ.

WHO cho biết có thể mất nhiều tuần để xác định liệu nó có gây ra các bệnh nặng hay không và các nghiên cứu sơ bộ cho thấy nó có khả năng tái nhiễm bệnh cho người cao hơn gấp 3 lần so với các chủng trước đó như Beta và Delta.

Một số lượng lớn người bị nhiễm Sars-CoV-2, loại vi-rút gây ra Covid-19, không có triệu chứng hoặc rất nhẹ.

Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, có thể mất vài tuần từ khi nhiễm đến khi chết, có nghĩa là virus có nhiều thời gian để nhân rộng và lây lan.

Virus đột biến mọi lúc khi chúng tự tái tạo để xâm nhập vào tế bào vật chủ để tồn tại. Trong khi nhiều đột biến không có bất kỳ ảnh hưởng nào đến vi rút, một số đột biến có thể giúp virus sinh sản và lây lan tốt hơn.

Một nhóm virus có đột biến tự phân biệt với cha mẹ hoặc các nhóm virus khác được phân loại là một dạng biến thể.

“Nhiều người cho rằng quá trình tiến hóa sẽ chọn lọc một loại virus theo thời gian ít gây hại cho vật chủ hơn. Điều này không thực sự đúng. Việc virus trở nên độc hơn hay ít hơn khi nó tiến hóa phụ thuộc vào sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố khác nhau”, Jeffrey Joy, trợ lý giáo sư tại Đại học British Columbia, người nghiên cứu dịch tễ học bộ gen và động lực tiến hóa của Sars-CoV-2 cho biết.

Các yếu tố đó bao gồm thời gian người bị nhiễm virus, xác suất lây truyền và thiệt hại mà virus gây ra cho cá nhân.

Biến thể Alpha, được xác định lần đầu tiên vào tháng 12 năm ngoái, được WHO mô tả là “biến thể cần quan tâm” đầu tiên. Nó có bốn đột biến độc đáo trong protein đột biến của nó, kiểm soát sự xâm nhập vào các tế bào vật chủ và gây nhiễm trùng.

Hầu hết các loại vaccine Covid-19 đều nhắm mục tiêu vào protein tăng đột biến và việc không phát hiện ra những thay đổi này có thể làm giảm khả năng miễn dịch do tiêm chủng hoặc các bệnh nhiễm trùng trong quá khứ.

Biến thể Alpha được phát hiện có khả năng lây truyền cao hơn từ 40-80% so với ban đầu và nhiều nghiên cứu cho thấy nó có nguy cơ tử vong hoặc nhập viện cao hơn.

Biến thể Delta, hiện là chủng toàn cầu chiếm ưu thế với 10 đột biến độc nhất của protein đột biến, cho thấy khả năng lây truyền thậm chí còn cao hơn biến thể Alpha và độc lực hơn.

Biến thể Omicron có hơn 20 đột biến trên protein đột biến.

Một số lượng lớn các đột biến không nhất thiết chuyển thành khả năng lây truyền cao hơn hoặc khả năng thoát khỏi miễn dịch mạnh hơn - nhưng các nhà khoa học trên khắp thế giới đang chạy đua để trả lời các câu hỏi chính như mức độ bảo vệ mà các loại vaccine hiện tại vẫn có thể mang lại.

Việc tìm hiểu các đặc điểm sinh học của biến thể Omicron sẽ mất nhiều thời gian, nhưng kết quả sẽ cung cấp manh mối về cách biến thể này có thể định hình quỹ đạo của đại dịch.

Theo một nghiên cứu của các nhà nghiên cứu từ Harvard’s T.H. Chan School of Public Health đã công bố trên tạp chí Cell vào tháng trước.

Tuy nhiên, một biến thể có cả hai đặc điểm có thể gây ra nhiều nhiễm trùng, tái nhiễm trùng và nhiễm trùng đột phá hơn so với một biến thể chỉ có một trong những đặc điểm đó.

Một trong những tình huống xấu nhất là Omicron thay thế biến thể Delta làm chủng vượt trội theo thời gian và mọi người chứng minh được mức độ miễn dịch thấp hơn, khiến phản ứng Covid-19 toàn cầu đi chệch hướng.

Mặt khác, Omicron có thể chỉ là một tập phim thoáng qua như Beta, một biến thể khác đáng lo ngại đã được báo cáo lần đầu tiên vào tháng 10 năm ngoái và gây ra bệnh nghiêm trọng hơn với khả năng thoát miễn dịch mạnh hơn. Nhưng nó không đạt được tần suất cao ở hầu hết các khu vực và dự kiến sẽ mất dần theo thời gian.

Omicron sẽ không phải là biến thể cuối cùng và chúng ta có thể còn thấy những biến thể nguy hiểm hơn.

Trợ lý Joy từ Đại học British Columbia cho biết: “Trên một khoảng thời gian tiến hóa, Sars-CoV-2 mới chỉ được lai tạo với con người.”

“Xem xét quy mô của số lượng vật chủ bị nhiễm, mỗi vật chủ trong số đó là cơ hội cho sự tiến hóa của virus và xem xét rằng virus cũng truyền đến và từ các vật chủ thay thế khác như hươu đuôi trắng, là những môi trường chọn lọc khác nhau, có một khả năng cao là chúng ta sẽ tiếp tục thấy thêm nhiều biến thể mới trong tương lai”.

Christopher Brooke, một nhà virus học và trợ lý giáo sư vi sinh vật học tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, cho biết điều đó hoàn toàn có thể xảy ra và “thậm chí có khả năng chúng ta có thể thấy một biến thể có khả năng lây truyền vốn có cao hơn Delta xuất hiện”.

Ông Brooke nói: “Không thể đưa ra bất kỳ dự đoán nào về việc virus phát triển thành độc lực ít nhiều theo thời gian, nhưng khi nhiều người phát triển khả năng bảo vệ miễn dịch, kể từ khi bị nhiễm trùng hoặc tiêm phòng trước đó, thì nguy cơ nhiễm trùng nặng, nhập viện hoặc tử vong do nhiễm trùng là trung bình.”

Nhưng ngay cả khi một biến thể dễ lây truyền hơn các biến thể như Delta, hoặc gây ra nhiều ca tử vong và mắc bệnh nghiêm trọng hơn, thì vẫn có lý do để hy vọng căn bệnh này có thể được kiềm chế.

Ông Brooke cho biết động lực đằng sau sự lây lan của virus sẽ trở nên phức tạp khi sự cân bằng giữa khả năng lây truyền vốn có và mức độ thoát miễn dịch thay đổi dựa trên mức độ miễn dịch ngày càng tăng. Nhưng tiêm chủng sẽ giúp giảm nguy cơ mắc các hậu quả nghiêm trọng.

Một số nhà sản xuất vaccine cho biết họ vẫn đang nghiên cứu hiệu quả của sản phẩm chống lại Omicron và liệu họ có cần cập nhật chúng hay không.

Hơn 42,7% dân số thế giới đã được tiêm phòng đầy đủ nhưng chủ yếu ở các nước giàu có.

Châu Phi, nơi biến thể Omicron được báo cáo lần đầu tiên vào tuần trước, mới chỉ tiêm phòng đầy đủ cho dưới 8% dân số. WHO đặt mục tiêu tiêm chủng cho 70% dân số thế giới vào cuối năm tới.

Trợ lý Joy cho biết tỷ lệ tiêm chủng cao “chắc chắn sẽ giúp ích”, đồng thời cho biết thêm: “Cần tập trung vào việc tăng tỷ lệ tiêm chủng ở các nước khó khăn vì điều này sẽ giúp ngăn ngừa nhiều biến thể như vậy phát sinh trong tương lai”.

Chưa diệt trừ được virus kể cả với tỷ lệ tiêm phòng cao nên có khả năng tiếp tục diễn biến và lưu hành.

Ông Brooke nói: “Kết quả có thể xảy ra nhất là một cái gì đó tương tự như virus cúm theo mùa, nơi chúng ta sẽ thấy sự lưu hành toàn cầu của virus, được kích hoạt bởi quá trình tiến hóa kháng nguyên, nhưng mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng sẽ giảm đi đáng kể do khả năng miễn dịch đã có từ trước”.

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hồ sơ

Châu Âu chật vật thoát khỏi năng lượng Nga

(ĐTTCO) - Các lệnh trừng phạt đối với Nga và việc đóng cửa vì Covid ở Trung Quốc đã làm giảm khối lượng vận chuyển hàng hóa ở Rotterdam, Hà Lan - cảng biển bận rộn nhất châu Âu. Nhưng một loại hàng hóa đang bùng nổ: khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Nhân vật

“Bongbong” Marcos Jr. - Sự trở lại nhiều lo ngại?

(ĐTTCO) - Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr. đã trở thành Tổng thống đắc cử của Philippines sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử ngày 9-5. Hơn 30 triệu người Philippines đã bỏ phiếu cho Marcos Jr., cao hơn gấp đôi so với đối thủ gần nhất của ông, Phó Tổng thống sắp mãn nhiệm Leni Robredo.