Tài chính tiêu dùng, đa mà chưa tinh

Dân số đông, nhu cầu tiêu dùng của giới trẻ tăng, hệ thống phân phối đang tiếp tục phát triển… là những yếu tố nổi bật để các CTTC có thể phát triển các sản phẩm liên quan đến tài chính tiêu dùng (TCTD) tại thị trường Việt Nam. Nhưng vẫn còn đó những hạn chế, rào cản chủ quan lẫn khách quan đang thách thức lĩnh vực TCTD - một mảng quan trọng của  TCVM.

Thói quen tiêu dùng

Tài chính tiêu dùng, đa mà chưa tinh ảnh 1
Thách thức đầu tiên chính là thói quen tiêu dùng thích mua một lần trả ngay để khỏi vướng bận. Nhưng theo phân tích của một chuyên gia về hàng tiêu dùng, có thể thói quen này sẽ dần thay đổi. Sẽ đến lúc nhu cầu mua sắm gia tăng theo sự phát triển của xã hội, lớn hơn so với số tiền có thể chi ra, buộc người tiêu dùng phải sử dụng các dịch vụ tài chính.

Sử dụng hoạt động TCTD hợp lý cũng sẽ giúp người tiêu dùng khai thác các lợi thế về nguồn vốn, hoạt động chi tiêu để phục vụ cuộc sống tốt hơn.

Một người đã có nhiều năm kinh nghiệm trong mảng tín dụng đưa ra thí dụ: Một người mua trả góp xe máy trả trước khoảng 20%, chấp nhận thế chấp giấy đăng ký xe, nhưng sau đó đem xe về một vùng xa xôi hẻo lánh nào đó để đi và không trả nợ tiếp.

Điều này sẽ dẫn đến việc bên cho vay trả góp phải tiến hành thu hồi xe, nhưng thời gian để triển khai có khi kéo dài đến mức người vay đã sử dụng đủ khấu hao số tiền đã trả, đến khi công ty lấy được xe về cũng đã thiệt hại cả về tiền bạc, thời gian. Đây thực ra chỉ là trường hợp cá biệt và CTTC đã có nhiều nghiệp vụ khác nhau để ngăn chặn.

Tuy nhiên, điều này cũng chỉ ra vấn đề nếu người tiêu dùng không hiểu, hoặc hiểu sai về TCTD, rủi ro dành cho cả bên vay lẫn bên cho vay và cho cả thị trường rất lớn. Nếu CTTC có nhiều nợ xấu, tất yếu phải gia tăng lãi suất để bù đắp, mà gia tăng lãi suất sẽ khiến người tiêu dùng rất ngại vay. 

Chưa có tính hệ thống

Một người đã từng mua trả góp cho biết, khi mua trả góp, đến thời hạn thanh toán người mua phải đích thân đến ngân hàng để nộp tiền vào tài khoản cho CTTC, không thể nhờ người khác nộp thay và cũng không thể thanh toán qua dịch vụ trực tuyến.

Hiện nay, thế hệ trẻ với nhu cầu tiêu dùng, mua sắm gia tăng đã sử dụng các dịch vụ TCTD khá nhiều. Tuy nhiên, sử dụng như thế nào cho hợp lý cũng là một thách thức lớn. Điều dễ thấy, các công ty TCTD hoặc các nhà phân phối thường chỉ chú trọng bán sản phẩm, dịch vụ, còn việc tư vấn cho khách hàng gần như để ngỏ. Bên cạnh đó, những chiêu trò khi sử dụng TCTD cũng không phải ít.

Anh cho biết những điều này khiến anh gặp khá nhiều khó khăn vì thường xuyên đi công tác xa, mà tại những nơi anh công tác rất khó tìm được ngân hàng để thanh toán. Cần phải nói thêm, hoạt động TCTD cũng sẽ góp một phần đáng kể trong việc giảm thanh toán bằng tiền mặt.

Tuy nhiên, với những cách thức thanh toán như vậy, xem ra không đóng góp được bao nhiêu, vì người tiêu dùng vẫn phải đem tiền mặt đến nộp tại ngân hàng, chưa thể thực hiện chuyển khoản từ tài khoản của mình.

Tại một số quốc gia, hoạt động mua trả góp thậm chí được khuyến khích và đánh giá mang tính hệ thống. Chẳng hạn, nếu một người mua trả góp thường xuyên, trả nợ đầy đủ sẽ được chấm điểm tích cực. Với hồ sơ tín dụng tốt, về sau người này có thể được hưởng lãi suất hấp dẫn, thời hạn thanh toán linh hoạt hơn.

Tại Việt Nam, cái lợi lớn nhất của người mua trả góp và thanh toán đầy đủ là “được” vay thêm tiền, nhưng lãi suất cũng chẳng rẻ hơn. Có người đã tỏ ra bực bội khi lâu lâu lại nhận được điện thoại mời vay tiền từ chính CTTC mình đã từng mua trả góp với số tiền vay ít, lãi suất cắt cổ.  

Thiếu sự thân thiện

Khi triển khai chương trình mua trả góp rẻ hơn trả tiền mặt, Trung tâm mua sắm Nguyễn Kim có nhấn mạnh đến yếu tố đây là “nghịch lý thương trường”. Thoạt nhìn đây có vẻ là nghịch lý vì trả góp lúc nào cũng phải gánh thêm lãi suất, khó lòng rẻ hơn trả ngay, nhưng thực tế lại khác.

Trong thời điểm các nhà sản xuất, nhà phân phối phải chịu sức ép rất lớn về tiêu thụ, các ngân hàng, CTTC cũng gặp thách thức trong việc đưa vốn ra thị trường, rõ ràng chương trình trên đây không chỉ đem lại lợi ích cho người tiêu dùng mà còn có các bên khác cùng được hưởng. Có thể xem chương trình của Nguyễn Kim mang màu sắc tương đối tích cực vì góp phần chia sẻ lợi nhuận, thị phần và lợi ích với các bên. Điều đáng tiếc là cho đến bây giờ, những chương trình tương tự vẫn chưa nhiều.

Một điểm cũng cần phải nói thêm, cách thức tiếp cận, quảng bá sản phẩm, dịch vụ TCTD vẫn chưa được đẩy mạnh. Mặc dù các quầy tư vấn TCTD xuất hiện khá nhiều tại các hệ thống phân phối, nhưng điểm chung vẫn là sự lạnh lùng, thái độ không thật sự thân thiện từ các nhân viên, khiến nhiều khi người tiêu dùng có cảm giác giống như mình đang… đi vay nặng lãi, dẫn đến sự xa lánh là điều tất yếu.

Thêm một điểm nữa là sự xuất hiện tương đối có chọn lọc của các CTTC khi chỉ hiện diện tại các hệ thống phân phối. Những hoạt động quảng cáo tên tuổi, mang tính đại chúng để tạo nên sự thân thiện chưa nhiều đã khiến người dân, những khách hàng tiềm năng không cảm thấy gần gũi. Điều này dẫn đến những cách nhìn nhận thiếu thiện cảm, kiểu như “vay trả góp cắt cổ”, hoặc “mấy CTTC nợ xấu nhiều lắm”, hoặc đơn giản là không có ấn tượng.

Nếu tình trạng này kéo dài, khả năng người tiêu dùng sẽ không còn mặn mà tiếp cận với sản phẩm này. Có thể nói, hoạt động của các công ty TCTD đến lúc này mới dừng ở mức độ thâm nhập thị trường, cung cấp dịch vụ sản phẩm, nhưng về chất lượng dịch vụ chưa xuất sắc, tức có “đa” mà chưa có “tinh”.

Đại Ngàn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất