Quan niệm Taliban về Vương quốc Hồi giáo khác biệt thế nào với các tổ chức Hồi giáo cực đoan khác?

DAWN
(ĐTTCO) - Taliban là những con rối của người Mỹ và ‘quân thập tự chinh phương Tây’ vì họ đã gặp CIA và các quan chức Hoa Kỳ! Không thể có một tuyên bố ngớ ngẩn hơn, nhưng điều này đã dẫn đến việc Nhà nước Hồi giáo Khorasan (IS-K) cử một thanh niên đi “tìm thiên đường”, đã tự nổ tung tại sân bay Kabul vào ngày 27 tháng 8, giết chết 170 người, trong đó có 13 lính Mỹ.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Những kẻ cực đoan nhắm vào những kẻ cực đoan. Ngay cả khi IS-K vượt trội trong các cuộc tấn công liều chết nhằm vào các cuộc tụ tập đông người của thường dân Afghanistan, thì Taliban cũng đã làm được phần việc của mình. Cả hai đều đã gieo rắc nỗi sợ hãi thông qua việc chặt đầu và chặt chân tay, ép buộc các cô gái kết hôn với chiến binh của họ, và cướp bóc những người dân thường. Người ta có thể mong đợi một liên minh chặt chẽ vì cả hai đều đã chiến đấu với Mỹ. Nhưng, trên thực tế, họ là những kẻ thù cay đắng.

Điều gì tách IS-K khỏi Taliban là ý thức hệ; chúng khác nhau về việc định nghĩa thế nào là một nhà nước Hồi giáo thực sự. Để đạt được mục tiêu tối cao của mình, mỗi nhóm đều coi không có sự hy sinh nào là quá lớn. Tất cả các nhóm chiến binh rải khắp Afghanistan - Al Qaeda, TTP, IMU (Uzbek) và ETIM (người Duy Ngô Nhĩ) – đều mơ ước về nhà nước giáo phái tương ứng của họ.

Ngay cả khi bị nhắm mục tiêu bởi những kẻ cực đoan của các nhóm khác, Taliban cần phải từ bỏ chủ nghĩa cực đoan trước đó của họ.

Là một chi nhánh của nhóm Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), IS-K tìm kiếm một hệ thống chính trị dựa trên luật Sharia thông qua một caliphate (Vương quốc Hồi giáo) trên toàn thế giới. Nguồn cảm hứng đến từ các bài viết của Sayyid Qutb, một sinh viên Ai Cập bị cực đoan hóa khi học ở Mỹ trong những năm 1950 và bị Nasser treo cổ vào năm 1966. 'Bậc thầy' đầu tiên của IS, Abu Bakr al-Baghdadi, đã tự sát sau khi bị quân Mỹ dồn vào đường cùng. ở Syria. Những người cầm quyền Taliban thề rằng họ sẽ loại bỏ IS-K siêu bạo lực; những kẻ săn trộm đã trở thành những kẻ săn mồi.

Ngược lại, Tiểu vương quốc Hồi giáo của Taliban yêu cầu Sharia không có caliphate. Khi Mullah Omar tuyên bố mình là amir-ul-momineen (lãnh đạo của các tín hữu, một danh hiệu đầu tiên được nắm giữ bởi caliph Hazrat Umar), có lẽ ông chỉ muốn nói điều này đối với người Afghanistan. Hiện tại không có gì được biết về những gì chính quyền Taliban tại Afghanistan muốn. Không có hiến pháp tạm thời - không có gì về việc Afghanistan của Hibatullah khác với Afghanistan của Ghani như thế nào. Việc Taliban cực đoan và thiếu tầm nhìn là điều hiển nhiên.

Điều này không có gì ngạc nhiên. Năm 2016, các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Hợp tác Quốc tế tại Đại học New York muốn khám phá tư duy của Taliban. Họ sẽ làm gì sau khi chiến thắng? Điều này đã vẽ một khoảng trống. Sau khi phỏng vấn các thành viên trong Ủy ban chính trị của Taliban, cả trực tiếp và gián tiếp thông qua trung gian, họ kết luận, “phong trào quá khác biệt và phân tán (theo cả chiều ngang và chiều dọc) nên không có sự thống nhất về tư tưởng ngoài các vấn đề cơ bản như sự hiện diện của quân đội nước ngoài”.

Được giáo dục trong các tổ chức thánh chiến, những kẻ điên cuồng Pakistan cằn cỗi về trí tuệ như Akora Khattak hay Jamia Binoria, các thủ lĩnh Taliban cho thấy không có kiến thức về lịch sử Hồi giáo hoặc các vấn đề về quản trị Hồi giáo, chẳng hạn như trong các tác phẩm kinh điển của Al Mawardi và Ibn-i-Khaldun. Đội quân gồm các chiến binh mullah không được tuyển chọn này cũng không biết điều gì khiến thế giới hiện đại hoạt động. Tuy nhiên, họ phụ trách điều hành chuỗi cung ứng, sân bay, hệ thống điện thoại di động, bệnh viện, cấp điện, cấp nước, v.v.

Chuyến thăm Kabul kéo dài ba ngày của thủ lĩnh IS có lẽ là để nhắc nhở những người cầm quyền mới về món nợ mà họ mắc phải đối với Rawalpindi. Nhưng mục đích thứ hai, quan trọng hơn, có thể là đưa ra các mẹo để ngăn chặn sự sụp đổ kinh tế. Trong khi Afghanistan có lượng khoáng sản khổng lồ, Trung Quốc chỉ đưa tiền mặt khi giao hàng - chứ không phải những lời hứa. Do đó, chính phủ Taliban sẽ cần IMF và Ngân hàng Thế giới do Mỹ hậu thuẫn hơn cả Pakistan. Bởi vì Afghanistan nhập khẩu mọi thứ và không có gì nên có rất ít lựa chọn.

Nhưng việc loại bỏ chủ nghĩa cực đoan và tìm kiếm sự giúp đỡ của phương Tây sẽ khiến Taliban phơi mình trước những cáo buộc phản bội từ Al Qaeda, cùng những tổ chức cực đoan khác. Liệu Osama bin Laden (nếu còn sống) có tán thành điều đó không? Các xã hội bộ lạc rất căm thù sự phản bội, rất nghiêm khắc. Ban lãnh đạo Taliban biết (và sợ hãi) những gì đã xảy ra ở Pakistan. Bất kỳ sự thay đổi nào chắc chắn sẽ khiến các nhóm Hồi giáo tức giận.

Nhớ lại: mặc dù sự liên kết chính thức với Hoa Kỳ sau ngày 11/9 đã mang lại nhiều khoản tiền thưởng dồi dào cho cơ sở dân sự và quân sự của Pakistan, nhưng điều này đã khiến những người cực đoan tôn giáo tức giận. TTP là nhóm tức giận nhất. Các phần tử cực đoan của nhóm này cáo buộc Pakistan giao dịch kép và nhắm vào nước này bằng vô số vụ đánh bom liều chết.

Nếu chính phủ Taliban nhất quyết tiếp tục duy trì một lực lượng ý thức hệ, một câu hỏi chưa được giải quyết sẽ xảy ra lặp đi lặp lại. Làm thế nào khái niệm về nhà nước Hồi giáo 'thực sự' vượt trội hơn so với các chiến binh khác ở Afghanistan? Một nghìn năm vẫn chưa giải quyết được câu hỏi cốt yếu về tính chân thật.

Sự nhầm lẫn này sẽ không bao giờ kết thúc. Trong khi Kinh Qur'an nói rõ về các vấn đề hạnh kiểm cá nhân và đức tin, nó thậm chí không đề cập đến "nhà nước" (hoặc Riyasat-i-Madina hoặc Vilayat-i-Faqih). Trên thực tế, khái niệm về một quốc gia-nhà nước với các ranh giới địa lý cố định đã xuất hiện từ tám đến chín thế kỷ sau ở châu Âu. Nhiều học giả đã lưu ý rằng ngôn ngữ Ả Rập không có từ để chỉ nhà nước vào thời Tiên tri (PBUH).

Thêm sự nhầm lẫn khác: ai nên đứng đầu một nhà nước? Nhiều người Sunni tin rằng Nhà tiên tri không chỉ định người kế vị tạm thời của mình hoặc thậm chí đề xuất một thủ tục để xác định một người. Điều này khiến một số học giả Hồi giáo suy luận rằng ông đã thấy Ummah chỉ hình thành một cộng đồng tâm linh, không phải một cộng đồng chính trị. Tuyên bố rằng toàn bộ thế giới thuộc về Hồi giáo và người Hồi giáo không bị giới hạn bởi các biên giới quốc gia nhân tạo do con người tạo ra, Maulana Abul Ala Maudoodi đã từ chối yêu cầu đối với Pakistan trong bài luận năm 1933 của ông ở Tarjuman-ul-Qur'an. Tất nhiên, maulana thực dụng đã thay đổi quyết định sau đó.

Để tránh một tương lai nghiệt ngã, Afghanistan phải học hỏi từ Việt Nam, nước cũng đã đánh bại những kẻ hùng mạnh nhất trong những cuộc chiến không kém phần khốc liệt. So với một phần tư triệu người Afghanistan, hơn hai triệu người Việt Nam đã thiệt mạng. Ít hơn 4.000 người Mỹ chết ở Afghanistan nhưng hơn 50.000 ở Việt Nam. Tuy nhiên, ngày nay, Việt Nam không còn là một xã hội nông dân nghèo khổ, bị chiến tranh tàn phá. Thay vào đó, nó nhộn nhịp với sự sống và năng lượng, tự hào là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất trên thế giới.

Việt Nam sau khi chiến thắng trong chiến tranh đã vượt ra khỏi ý thức hệ cũ của mình để ủng hộ việc xây dựng đất nước. Rũ bỏ hành trang cực đoan và trở thành một quốc gia bình thường, không ý thức hệ chắc chắn là con đường tốt đẹp cho Afghanistan.

Hồng Định

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ảnh minh họa.

Facebook Papers: Cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử 17 năm của công ty

(ĐTTCO) - Facebook đã phải đối mặt với những người tố cáo, cơn bão PR và các cuộc truy vấn của Quốc hội trong những năm gần đây. Nhưng bây giờ nó phải đối mặt với sự kết hợp của cả ba cùng một lúc trong một cuộc khủng hoảng trên diện rộng và có thể khốc liệt nhất trong lịch sử 17 năm tồn tại của công ty.

Nhân vật

Nhận diện các chủ nhân giải Nobel năm 2021

(ĐTTCO)-Trải qua 120 năm, giải Nobel đã vinh danh những người có thành tựu nổi bật trên khắp thế giới. Dưới đây là các chủ nhân giải Nobel 2021 trên 6 lĩnh vực y học, vật lý, hóa học, văn học, hòa bình và kinh tế.