FED-100 năm quyền lực (K2): Tồn tại hay không?

Mặc dù FED đã trở thành một thực thể hùng mạnh, nhưng cho đến bây giờ, không ít người vẫn nghi ngờ sự tồn tại của định chế này.

FED-100 năm quyền lực (K1): Món quà cho Tổng thống

Những vết đen

Một số quyết định của FED đã bị chỉ trích như “đổ dầu vào lửa”, hoặc có thể nói là thất bại trong việc ngăn chặn cuộc đại khủng hoảng kéo dài từ năm 1929-1941. Lúc đầu, nhằm kiềm chế nạn đầu cơ trên thị trường chứng khoán, FED tăng tỷ lệ lãi suất trong năm 1928 và 1929, làm chậm quá trình tăng trưởng nền kinh tế.

Sau đó, giữa lúc khủng hoảng ngân hàng năm 1930-1933, FED đã không thể hiện được vai trò nhà cho vay tối cao cứu trợ cho các ngân hàng đang cùng quẫn. Khi ấy, một số thống đốc FED quan niệm rằng cứ để cho những “con bệnh” chết đi cả hệ thống sẽ được trong sạch hóa. Hơn nữa, theo các sử gia, sau khi Thống đốc FED New York Benjamin Strong qua đời năm 1928, hệ thống FED như rắn mất đầu.

FED được thành lập với nhiệm vụ ổn định các thị trường tài chính. Tuy nhiên, trong những thời điểm nguy kịch nhất, FED lại đứng ngoài lề, thậm chí còn làm trầm trọng thêm vấn đề.

Vào những năm 1940, FED đấu nhau với Bộ Tài chính về tỷ lệ lãi suất. Thời gian này, FED “tiền tệ hóa nợ”, mua trái phiếu kho bạc nhằm giảm tỷ lệ lãi suất, giúp chính phủ chi phí nợ rẻ hơn và thúc đẩy nền kinh tế. Năm 1942, FED chấp nhận yêu cầu của Bộ Tài chính giữ lãi suất thấp đối với các hóa đơn chi tiêu cho thế chiến 2.

Khi cuộc chiến tranh Triều Tiên nổ ra vào năm 1950, Tổng thống Truman và Bộ trưởng Tài chính John Snyder một lần nữa yêu cầu FED kéo giảm lãi suất, ngược lại, FED muốn tăng lãi suất để chống lạm phát. Tranh cãi giữa 2 bên cuối cùng đã dẫn tới bản thỏa thuận chấm dứt nghĩa vụ của FED phải duy trì lãi suất thấp và mở đường cho FED độc lập như hiện nay.

Tuy FED rất hãnh diện vì hoạt động độc lập với Nhà Trắng và Quốc hội, nhưng đã có những tài liệu khiến dư luận đâm ra nghi ngờ tính độc lập đó. Thí dụ, bài báo đăng năm 2006 trên tờ Journal of Economic Perspectives đã tiết lộ bản ghi chép điện đàm của Tổng thống Nixon.

Trong đó, Nixon đã gây áp lực buộc Chủ tịch FED Arthur Burns hạ lãi suất để kích thích kinh tế và giảm tình trạng thất nghiệp, nhằm tạo thành tích đẹp phục vụ cho cuộc chạy đua tái tranh cử tổng thống của ông năm 1972.

Một đoạn thoại giữa 2 ông vào ngày 10-12-1971 được ghi lại như sau: “Tôi muốn ngài biết rằng chúng tôi đã hạ tỷ lệ chiết khấu… Đã giảm xuống 4,5%” - Chủ tịch FED Burns thông báo; và Tổng thống Nixon hoan hỉ đáp lời: “Tốt, tốt, tốt”. Cuối cuộc thoại, đề cập tới các nhà hoạch định chính sách của FED, Nixon nói: “Ông có thể cầm đầu họ. Cứ thúc đít họ đi”.

Dù chưa thể kết luận Burns hạ lãi suất vì ý muốn của bản thân hay vì nghe lời Nixon, nhưng đã rõ là Nixon có gây áp lực lên Burns. Trên thực tế, tới tháng 7-1972, lãi suất chủ chốt của FED đã giảm hơn 4 điểm phần trăm so với thời điểm tháng 1-1970 ngay trước khi Burns nhậm chức.

Củng cố sức mạnh FED

Luật bảo vệ người tiêu dùng và cải cách Phố Wall Dodd-Frank được ban hành năm 2010. Tính đến tháng 7-2013 các nhà chức trách thực thi được 155 quy định trong số 14.000 trang của bộ luật. Một trong những quy định quan trọng nhất của Dodd-Frank là stress test (kiểm tra sức ép): mỗi năm FED phải tiến hành một cuộc stress test để xác định xem các ngân hàng có đủ vốn hấp thụ thua lỗ và tiếp tục hoạt động trong điều kiện kinh tế bất lợi hay không.

Dodd-Frank cũng cho phép FED quản lý bất kỳ thể chế tài chính nào được coi là “quan trọng đối với toàn hệ thống”. Tuy nhiên, Dodd-Frank hạn chế khả năng của FED trong việc cung cấp cứu trợ khẩn cấp cho những tổ chức phi ngân hàng, chẳng hạn như gã khổng lồ ngành bảo hiểm AIG, và FED giờ đây sẽ phải cần tới sự chấp thuận của Bộ trưởng Tài chính.

FED-100 năm quyền lực (K2): Tồn tại hay không? ảnh 1

Biếm họa ví FED như một quái vật phá hoại nền kinh tế.

Các nhà hoạt động nữ quyền chỉ trích FED kỳ thị giới tính. FED ra đời từ năm 1913 nhưng mãi tới tới năm 1960 mới có một phụ nữ đầu tiên là Madeline McWhinney lên tới hàng lãnh đạo. Trong 100 năm tuổi đời, FED chưa bao giờ để một phụ nữ lên làm Chủ tịch cho tới khi Tổng thống Barack Obama chỉ định bà Janet Yellen kế nhiệm ông Ben Bernanke, trở thành nữ soái đầu tiên của FED vào năm 2014.

Bà Yellen là người đã chứng tỏ được năng lực điều hành của mình và mới đây, sau khi tham khảo ý kiến của bà Yellen, FED đã tuyên bố bắt đầu từ tháng 1-2014 sẽ cắt giảm quy mô chương trình mua trái phiếu hàng tháng từ 85 tỷ USD xuống 75 tỷ USD. Một số chuyên gia từng bày tỏ sự lo ngại các gói nới lỏng định lượng (QE) của FED đang tạo ra bong bóng tài sản ở khắp các lĩnh vực từ chứng khoán cho tới nông trang.

Từ động thái cắt giảm QE trong thời gian quá độ giữa 2 đời chủ tịch FED, có thể thấy bà Yellen sắp tới sẽ tập trung vào việc “hạ cánh an toàn” bong bóng tài sản. Đồng thời, bà cũng phải chứng tỏ sự cần thiết duy trì một FED hùng mạnh để vượt qua những chỉ trích, đặc biệt từ phe Cộng hòa đòi cắt bớt quyền lực của FED. 

Bảo Trúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nhân vật

Peter Done - Tỷ phú chuyên tư vấn luật việc làm

(ĐTTCO) - Mỗi chúng ta đều muốn làm việc cho một nhà lãnh đạo mà họ tin tưởng. Làm thế nào để biết được điều đó? Thật khó! Nhưng tôi có thể giới thiệu cho bạn 1 trong 50 giám đốc điều hành hàng đầu được bình chọn ở Anh, tỷ phú Peter Eric Done, nhờ vào trang web đánh giá nhân viên Glassdoor rất uy tín.